Własność Intelektualna | Prawo Autorskie

W skrócie: Prawo autorskie chroni utwory (przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, art. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych) oraz prawa pokrewne. Ochrona powstaje automatycznie z chwilą ustalenia utworu, bez rejestracji. Kluczowe zmiany 2024-2026: ustawa z 26 lipca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1254) implementująca dyrektywę DSM (TDM, prawo wydawców prasowych, transparentność umów), AI Act (od 2 sierpnia 2025 r.), wyrok GEMA vs OpenAI (LG München I, 11 listopada 2025 r.) oraz wyrok TSUE C-492/23 Russmedia (2 grudnia 2025 r.). Prowadzimy sprawy zarówno dla twórców indywidualnych (fotografów, blogerów, programistów), jak i dla firm (software house, agencje, wydawnictwa, e-commerce).

Kiedy warto zwrócić się o pomoc w sprawach prawa autorskiego

Najczęściej zgłaszają się klienci w siedmiu sytuacjach:

• Ktoś używa Twoich zdjęć, tekstów, grafik, kodu w internecie bez zgody. Pierwsza doba decyduje o zabezpieczeniu dowodów (web archive, screenshot z poświadczeniem notarialnym), wezwaniu do zaniechania i ewentualnym zgłoszeniu z art. 16 rozporządzenia DSA do platformy.
• Otrzymałeś wezwanie za rzekome naruszenie praw autorskich (np. użycie zdjęcia z Google, fragmentu tekstu, muzyki w filmie). Potrzebna szybka ocena: czy żądanie jest uzasadnione, jakie linie obrony są dostępne (dozwolony użytek, prawo cytatu, brak twórczego charakteru, nadużycie prawa).
• Twoja firma zatrudnia programistów na umowie B2B i nie ma wyraźnego przeniesienia praw autorskich majątkowych. Wbrew obiegowej opinii, sama zapłata faktury nie przenosi praw, firma jest jedynie "użytkownikiem z grzeczności".
• Twoja firma używa AI do generowania treści, kodu, grafiki (Copilot, ChatGPT, MidJourney). Trzeba ocenić: czy output jest utworem, czy może być chroniony, czy nie narusza praw osób trzecich, jak skonstruować umowę z dostawcą modelu.
• Wytwarzasz markę / produkty i konkurencja używa identycznego znaku towarowego, zarejestrowała podobną domenę, sprzedaje produkty z Twoją grafiką na platformach e-commerce (Allegro, Amazon).
• Doszło do publikacji deepfake'a z Twoim wizerunkiem lub wizerunkiem osoby publicznej z Twojej firmy. Roszczenia są kumulatywne: art. 81 ustawy o prawie autorskim, art. 23-24 Kodeksu cywilnego (dobra osobiste), RODO, prawo karne (art. 190a, 191a, 286 Kodeksu karnego).
• Wydawca lub kontrahent nie wypłaca Ci tantiem lub odmawia rzetelnej informacji o eksploatacji utworu. Po nowelizacji 2024 r. masz prawo do regularnych raportów (art. 47¹ ustawy o prawie autorskim) i ewentualnego podwyższenia wynagrodzenia (klauzula bestseller, art. 44).

W sprawach IP decyduje dokumentacja, terminowość i strategia procesowa dostosowana do wybranej drogi (cywilnej, polubownej, karnej).

W czym pomagamy w sprawach prawa autorskiego i własności intelektualnej

W naszej Kancelarii Adwokackiej, którą prowadzi adwokat Joanna Jakubowska-Zawada (wpis na listę adwokatów: RZE/Adw/581, Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie), zakres prowadzonych spraw obejmuje:

Dla twórców indywidualnych

• Wezwania do zaniechania (cease and desist) w sprawach o naruszenie praw autorskich (zdjęcia, teksty, grafiki, muzyka, video).
• Reprezentacja przed sądami w sprawach cywilnych (zaniechanie, odszkodowanie, zadośćuczynienie, zwrot korzyści) i karnych (plagiat, art. 115-119 ustawy o prawie autorskim).
• Notice-and-action z art. 16 DSA wobec platform (YouTube, Meta, TikTok, Allegro, Amazon, OLX).
• Procedury o odzyskanie domeny: Sąd Polubowny ds. Domen Internetowych przy Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji (dla .pl) lub UDRP w WIPO (dla .com, .org).
• Roszczenia za naruszenie wizerunku (art. 81 ustawy o prawie autorskim), w tym deepfake.
• Dochodzenie tantiem od organizacji zbiorowego zarządzania (ZAiKS, ZASP, ZPAV, STOART): roszczenie informacyjne, weryfikacja rozliczeń.
• Umowy licencyjne dla freelancerów: zabezpieczenie własnych praw, klauzule wynagrodzenia, prawo do informacji, klauzula bestseller.

Dla firm

• Audyt IP: przegląd umów z deweloperami, programistami, grafikami; identyfikacja luk we własności kodu i contentu; mapowanie zależności open source.
• Umowy o przeniesienie praw autorskich majątkowych (forma pisemna pod rygorem nieważności, art. 53 ustawy o prawie autorskim): programy komputerowe, projekty graficzne, treści marketingowe.
• Umowy licencyjne wyłączne i niewyłączne, SaaS, subskrypcje.
• Polityka open source: procedury compliance, weryfikacja zależności (license scanning), eliminacja ryzyka kontaminacji GPL/AGPL.
• Doradztwo przy AI w firmie: czy generowanie treści przez ChatGPT/Copilot/MidJourney narusza prawa osób trzecich, ochrona własnych treści przed treningiem AI (TDM opt-out z art. 26³), klauzule w umowach z dostawcami modeli.
• Rejestracja znaków towarowych w Urzędzie Patentowym RP (UPRP), Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), system madrycki w WIPO.
• Monitoring znaków towarowych: sprzeciwy, postępowania o unieważnienie, sprawy o cybersquatting.
• Sprawy patentowe: zgłoszenia w UPRP, walidacje patentu europejskiego, umowy licencyjne na wynalazki.
• Compliance z DSM, DSA, AI Act: audyt obowiązków platformy lub dostawcy modelu, klauzule transparentności, oznaczanie treści AI (art. 50 AI Act).
• Compliance RODO przy wykorzystaniu wizerunku: formularze zgody, polityki, ocena skutków dla ochrony danych (DPIA).
• Postępowania o ujawnienie danych anonimowych naruszycieli (art. 80 ustawy o prawie autorskim), postępowania zabezpieczające.
• Sprawy karne: obrona w postępowaniach z art. 115-119 ustawy o prawie autorskim, zawiadomienia o przestępstwie.

Cross-link wewnętrzny

Sprawy IP często łączą się z innymi obszarami:

• Prawo IT, programy komputerowe, AI Act, B2B vs umowa o pracę.
• Ochrona dóbr osobistych, wizerunek, deepfake, art. 23-24 Kodeksu cywilnego.
• Audyt prawny i compliance, DSA, DSM, AI Act, RODO.
• Obsługa prawna firm, umowy IP w portfolio firmy.
• Prawo konkurencji, tajemnica przedsiębiorstwa, nieuczciwa konkurencja.

Prowadzimy sprawy z zakresu prawa autorskiego i własności intelektualnej w Rzeszowie i okolicach oraz zdalnie w całej Polsce, w tym przed wyspecjalizowanymi wydziałami ds. własności intelektualnej w sądach okręgowych w Gdańsku, Katowicach, Lublinie, Poznaniu i Warszawie.

Jak wygląda współpraca krok po kroku

Twoja sprawa wymaga konsultacji? Napisz adwokat@jakubowskazawada.com lub zadzwoń +48 17 888 60 09.

---

Pełny przewodnik prawny: prawo autorskie i własność intelektualna

Czym jest prawo autorskie

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 2025 poz. 24 t.j.) przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).

Trzy łączne przesłanki uznania za utwór:

1. Twórczy charakter: rezultat aktywności człowieka, nie kopia ani zwykła odtwórcza praca techniczna.
2. Indywidualność: piętno osobowości twórcy, oryginalność (nie powtarzalność).
3. Ustalenie w jakiejkolwiek postaci: zapis, nagranie, zapamiętanie przez świadka. Nie wymaga utrwalenia trwałego.

Brak wymogu rejestracji ani zgłoszenia gdziekolwiek, ochrona powstaje ex lege z chwilą ustalenia utworu (art. 1 ust. 3). Czas ochrony praw majątkowych: 70 lat po śmierci twórcy (art. 36). Po wygaśnięciu utwór wchodzi do domeny publicznej (public domain).

Prawa autorskie osobiste i majątkowe

Prawa autorskie osobiste (art. 16) są niezbywalne, niedziedziczne (z wyjątkiem prawa wykonywania ich przez najbliższych po śmierci twórcy, art. 78 ust. 2-4) i niewygasające w czasie. Obejmują autorstwo utworu, integralność utworu, decydowanie o pierwszym udostępnieniu, nadzór nad sposobem korzystania z utworu. Twórca nie może zrzec się tych praw, próby umownego "zrzeczenia się" są bezskuteczne.

Prawa autorskie majątkowe (art. 17-22) to wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia. Krytyczna zasada (art. 41 ust. 2): umowa o przeniesienie praw lub licencja obejmuje tylko pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Wpisanie ogólnikowo "wszystkie pola eksploatacji" jest nieskuteczne.

Formy rozporządzania:

• Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych: definitywne, nieodwołalne (art. 41 ust. 1), forma pisemna pod rygorem nieważności (art. 53).
• Licencja wyłączna (art. 67 ust. 2): uprawnia tylko jedną osobę, sam twórca też nie może wówczas korzystać, jeśli umowa tak stanowi. Wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 67 ust. 5).
• Licencja niewyłączna: twórca może udzielić tej samej licencji wielu osobom, dowolna forma (możliwa elektronicznie, dorozumiana).

Własność intelektualna jako szerszy reżim

Pojęcie "własność intelektualna" jest szersze niż prawo autorskie i obejmuje cztery główne reżimy w polskim porządku prawnym:

1. Prawo autorskie i prawa pokrewne: chroni utwory bez rejestracji, automatycznie.
2. Prawo własności przemysłowej (Ustawa z 30 czerwca 2000 r., Dz.U. 2023 poz. 1170 t.j.): reżim rejestracyjny, patenty (20 lat), wzory użytkowe (10 lat), wzory przemysłowe (do 25 lat), znaki towarowe (10 lat z nieograniczonym przedłużaniem), oznaczenia geograficzne, topografie układów scalonych.
3. Tajemnica przedsiębiorstwa (art. 11 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji): chroni informacje o wartości gospodarczej, o ile przedsiębiorca podjął kroki dla zachowania ich poufności.
4. Bazy danych (Ustawa z 27 lipca 2001 r., Dz.U. 2024 poz. 1769 t.j.): prawo sui generis producenta bazy danych, 15 lat ochrony od sporządzenia. Każda istotna inwestycja w aktualizację bazy uruchamia nowy okres 15 lat.

Patent europejski o jednolitym skutku (Unitary Patent) działa od 1 czerwca 2023 r. w 17 państwach członkowskich UE, ale Polska nie przystąpiła do tego systemu (brak ratyfikacji Porozumienia o Jednolitym Sądzie Patentowym). Polscy uprawnieni z patentu europejskiego muszą wciąż dokonywać walidacji w UPRP (tłumaczenie + opłaty w ciągu 3 miesięcy od publikacji).

AI a prawo autorskie

#### Czy treści wygenerowane przez AI są chronione prawem autorskim?

W polskim porządku prawnym brak dedykowanej regulacji. Doktrynalnie ugruntowane stanowisko: utwór wymaga ludzkiego twórcy. Treść w pełni wygenerowana przez model AI bez znaczącego ludzkiego wkładu twórczego nie jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego, nie podlega ochronie i znajduje się w domenie publicznej. Otwartym pytaniem pozostaje, jaki poziom ludzkiego wkładu jest wystarczający (sam prompt prawdopodobnie nie wystarczy, iteracyjna praca z AI, krytyczny dobór, modyfikacje, kompozycja wielu outputów, bardziej prawdopodobnie tak).

#### Czy trening modeli AI narusza prawa autorskie?

Wyjątek TDM (Text and Data Mining) wprowadziła ustawa z 26 lipca 2024 r. w art. 26² i 26³ ustawy o prawie autorskim:

• Art. 26² (TDM dla badań): uczelnie, instytuty badawcze, instytucje dziedzictwa kulturowego mogą zwielokrotniać utwory dla celów badania naukowego, bez możliwości zastrzeżenia tego prawa przez uprawnionego (wyjątek obligatoryjny).
• Art. 26³ (TDM ogólny): każdy podmiot (w tym komercyjny) może dokonywać TDM utworów, do których ma legalny dostęp, ale uprawniony może to wyłączyć poprzez zastrzeżenie ("opt-out"). Dla treści online zastrzeżenie musi mieć format umożliwiający odczyt maszynowy (np. plik robots.txt, znaczniki TDMRep).

Wyrok GEMA vs OpenAI (LG München I, 11 listopada 2025 r.): pierwszy w UE wyrok merytoryczny rozstrzygający, że "zapamiętanie" chronionych tekstów piosenek w parametrach modelu (memorization) i ich późniejsze odtwarzanie w outputach narusza prawo autorskie. Sąd dodatkowo stwierdził, że OpenAI nie jest organizacją badawczą i nie może powołać się na art. 3 dyrektywy DSM. Wyrok pierwszej instancji, prawdopodobnie zaskarżony, ale daje silny sygnał kierunkowy dla całej UE.

Sprawa C-250/25 Like Company vs Google Ireland (TSUE, w toku): pierwsze pytanie prejudycjalne TSUE wprost dotyczące generatywnej AI i prawa autorskiego. Wyrok spodziewany na przełomie 2026/2027.

AI Act (rozporządzenie 2024/1689), art. 53 ust. 1 lit. c i d: dostawcy modeli AI ogólnego przeznaczenia (GPAI) muszą wdrożyć politykę zgodności z prawem autorskim UE oraz publicznie udostępnić wystarczająco szczegółowe podsumowanie danych treningowych wg wzoru AI Office (Komisja Europejska opublikowała wzór 24 lipca 2025 r.). Pełne stosowanie obowiązków dla GPAI od 2 sierpnia 2025 r.

Programy komputerowe (overlap z prawem IT)

Szczególny reżim w art. 74-77² ustawy o prawie autorskim, programy chronione "jak utwory literackie".

| Podstawa zatrudnienia | Domyślna zasada | |-----------------------|-----------------| | Umowa o pracę (art. 74 ust. 3) | Prawa majątkowe przechodzą na pracodawcę z chwilą stworzenia kodu (nie z chwilą "przyjęcia", jak w art. 12 dla zwykłych utworów). Bez wymogu formy pisemnej. | | Umowa B2B (kontrakt z samozatrudnionym programistą) | Prawa pozostają u programisty, dopóki umowa nie przewiduje wyraźnego przeniesienia. Sama zapłata faktury nie przenosi praw. Wymóg formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53). | | Umowa zlecenia / umowa o dzieło | Jak B2B, prawa nie przechodzą automatycznie. Wymagana wyraźna klauzula i forma pisemna. |

To jeden z najczęściej popełnianych błędów w software house'ach i startupach. Spółka, która nie ma umownego przeniesienia praw od kontraktora B2B, jest tylko "użytkownikiem z grzeczności". Nie może swobodnie sprzedać, sublicencjonować ani zmodyfikować kodu bez ryzyka roszczeń programisty.

#### Open source i kontaminacja licencji

• Permisywne (MIT, BSD, Apache 2.0): minimalne wymagania, można używać w produktach komercyjnych. Jedyny obowiązek: zachować notę copyright i tekst licencji.
• Copyleft (GPL, AGPL, w łagodniejszej wersji LGPL): utwór zależny musi być udostępniony na tej samej licencji. Ryzyko "tainting", użycie kodu GPL w komercyjnym produkcie może wymusić udostępnienie całego kodu źródłowego firmy.
• AGPL: szczególnie istotna dla SaaS, wymóg udostępniania kodu źródłowego również wtedy, gdy użytkownik komunikuje się z programem przez sieć.

Wizerunek i prawo do wizerunku

Art. 81 ustawy o prawie autorskim: rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby przedstawionej. Wyjątki: wynagrodzenie za pozowanie, osoba publiczna w związku z funkcją publiczną, wizerunek jako szczegół całości (zgromadzenie, krajobraz, impreza).

Deepfake i AI-generated images: materialne lub syntetyczne odwzorowanie cech osoby umożliwiające jej identyfikację (likeness) jest wizerunkiem w rozumieniu art. 81. Roszczenia są kumulatywne:

• Z art. 81 ustawy o prawie autorskim: żądanie zaniechania, usunięcia.
• Z art. 23-24 Kodeksu cywilnego (ochrona dóbr osobistych): żądanie zaniechania, usunięcia skutków, przeprosin, zadośćuczynienia pieniężnego (art. 448 Kodeksu cywilnego).
• Z RODO: wizerunek to dane osobowe, przetwarzanie bez podstawy prawnej narusza zasady przetwarzania.
• Z prawa karnego: art. 190a § 2 (kradzież tożsamości), art. 191a (rozpowszechnianie wizerunku w treściach intymnych), art. 212-216 (zniesławienie), art. 286 § 1 (oszustwo, np. deepfake "prezesa firmy" do wyłudzenia przelewu).

DSA i naruszenia w internecie

Rozporządzenie 2022/2065 (Digital Services Act, DSA) stosowane od 17 lutego 2024 r. dla wszystkich platform.

• Art. 16 DSA (notice-and-action): platformy hostingowe muszą udostępnić łatwo dostępny, elektroniczny mechanizm zgłaszania nielegalnych treści (w tym naruszeń praw autorskich). Zgłoszenie powinno zawierać dokładne uzasadnienie nielegalności, dokładną lokalizację treści (URL), dane zgłaszającego. Platforma musi rozpatrzyć zgłoszenie bez zbędnej zwłoki.
• Art. 22 DSA (trusted flaggers): organizacje zbiorowego zarządzania, wyspecjalizowane podmioty antypiracking, ich zgłoszenia rozpatrywane priorytetowo.
• Sankcje: do 6% globalnego rocznego obrotu platformy.

Wyrok TSUE C-492/23 Russmedia (2 grudnia 2025 r., Wielka Izba): operator portalu ogłoszeniowego jest administratorem danych osobowych w rozumieniu RODO i ma obowiązek wdrożyć środki techniczne zapobiegające publikacji ogłoszeń zawierających dane szczególnej kategorii oraz ich nieuprawnionemu kopiowaniu. Nie może polegać na statusie "hosting provider" w sytuacji wysokiego prawdopodobieństwa naruszenia. Pośrednie znaczenie dla zwalczania deepfake'ów i nieautoryzowanego wykorzystania wizerunku.

Roszczenia za naruszenie praw autorskich

#### Roszczenia niemajątkowe (art. 78)

Twórca może żądać: zaniechania naruszenia, usunięcia skutków, złożenia publicznego oświadczenia (przeprosiny), zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub wpłaty na cel społeczny.

#### Roszczenia majątkowe (art. 79)

Uprawniony z autorskich praw majątkowych może żądać:

1. Zaniechania naruszenia.
2. Usunięcia skutków (np. zniszczenie nielegalnych egzemplarzy).
3. Naprawienia szkody na zasadach ogólnych (Kodeks cywilny) albo przez zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b).
4. Wydania uzyskanych korzyści.
5. Ogłoszenia w prasie o treści wyroku lub przeproszenia.

Wyrok TSUE C-367/15 (OTK), dwukrotność wynagrodzenia jako odszkodowanie ryczałtowe jest dopuszczalna w świetle dyrektywy 2004/48. Wyrok TK z 5 listopada 2019 r., P 14/19, obecne brzmienie (dwukrotność) zgodne z art. 64 Konstytucji. Wyrok SN V CSK 108/18, podstawą obliczeń jest "kwota stosownego wynagrodzenia", takiego, jakie twórca otrzymałby w warunkach umowy rynkowej.

#### Roszczenie informacyjne (art. 80)

Uprawniony może żądać od osoby naruszającej prawa lub od pośredników informacji niezbędnych do dochodzenia roszczeń (kto naruszył, jaki był rozmiar, kto dystrybuował). Zabezpieczone procesowo.

#### Odpowiedzialność karna (art. 115-119)

• Art. 115: przywłaszczenie autorstwa (plagiat), do 3 lat pozbawienia wolności.
• Art. 116: bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu, do 2 lat, w celu zysku do 3 lat, stałe źródło dochodu od 6 miesięcy do 5 lat.
• Art. 118: paserstwo nielegalnych nośników w celu zysku, od 3 miesięcy do 5 lat.

Sankcje finansowe – co realnie zasądzają sądy

Z analizy wyroków sądów apelacyjnych i okręgowych:

• Pojedyncze zdjęcie bez zgody, bez oznaczenia autorstwa: typowe odszkodowanie 2 000-10 000 PLN (dwukrotność stosownego wynagrodzenia ~1 000-5 000 PLN/zdjęcie).
• Zadośćuczynienie za naruszenie praw osobistych: zwykle 3 000-15 000 PLN, w wyjątkowych sprawach (deepfake intymny) sięga 100 000 PLN i więcej.
• Naruszenie praw do oprogramowania: znacznie wyższe stawki, w zależności od wartości licencji rynkowej (10 000 PLN do milionów).
• Sprawa Czesława Miłosza (pobranie zdjęcia z internetu, brak informacji o autorstwie): 6 200 PLN odszkodowania + 5 000 PLN zadośćuczynienia.
• I AGa 183/23 (12-letnie wykorzystanie zdjęcia w serwisie prasowym): 9 600 PLN majątkowe + 13 600 PLN zadośćuczynienia.

Sankcje AI Act: naruszenie zakazów, do 35 mln EUR lub 7% globalnego obrotu. Sankcje DSA: do 6% globalnego rocznego obrotu platformy.

Najczęściej zadawane pytania