W skrócie: Prawo autorskie chroni utwory oraz prawa pokrewne. Utwór to przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze (art. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Ochrona powstaje automatycznie z chwilą ustalenia utworu, bez rejestracji. Najważniejsze zmiany z lat 2024–2026: ustawa z 26 lipca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1254), która wdraża dyrektywę o prawie autorskim na jednolitym rynku cyfrowym (DSM). Reguluje ona eksplorację tekstów i danych (TDM), prawo wydawców prasowych i przejrzystość umów. Dalej: AI Act (od 2 sierpnia 2025 r.) i wyrok GEMA vs OpenAI (sąd krajowy Landgericht München I, 11 listopada 2025 r.). Do tego wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) C-492/23 Russmedia (2 grudnia 2025 r.). Prowadzimy sprawy zarówno dla twórców indywidualnych (fotografów, blogerów, programistów), jak i dla firm (software house, agencje, wydawnictwa, e-commerce).
Kiedy warto zwrócić się o pomoc w sprawach prawa autorskiego
Najczęściej zgłaszają się klienci w siedmiu sytuacjach:
- Ktoś używa Twoich zdjęć, tekstów, grafik, kodu w internecie bez zgody. W pierwszej dobie trzeba zabezpieczyć dowody (web archive, screenshot z poświadczeniem notarialnym), wysłać wezwanie do zaniechania i ewentualnie zgłoszenie do platformy z art. 16 aktu o usługach cyfrowych (DSA).
- Otrzymałeś wezwanie za rzekome naruszenie praw autorskich (np. użycie zdjęcia z Google, fragmentu tekstu, muzyki w filmie). Potrzebna szybka ocena: czy żądanie jest uzasadnione, jakie linie obrony są dostępne (dozwolony użytek, prawo cytatu, brak twórczego charakteru, nadużycie prawa).
- Twoja firma zatrudnia programistów na umowie B2B i nie ma wyraźnego przeniesienia praw autorskich majątkowych. Wbrew obiegowej opinii sama zapłata faktury nie przenosi praw. Firma jest wtedy jedynie „użytkownikiem z grzeczności”.
- Twoja firma używa AI do generowania treści, kodu, grafiki (Copilot, ChatGPT, MidJourney). Trzeba ocenić: czy output jest utworem, czy może być chroniony, czy nie narusza praw osób trzecich, jak skonstruować umowę z dostawcą modelu.
- Wytwarzasz markę / produkty, a konkurencja używa identycznego znaku towarowego. Albo zarejestrowała podobną domenę lub sprzedaje produkty z Twoją grafiką na platformach e-commerce (Allegro, Amazon).
- Doszło do publikacji deepfake'a z Twoim wizerunkiem lub wizerunkiem osoby publicznej z Twojej firmy. Roszczenia są kumulatywne (można je łączyć). Podstawy: art. 81 ustawy o prawie autorskim, art. 23-24 Kodeksu cywilnego (dobra osobiste), RODO, prawo karne (art. 190a, 191a, 286 Kodeksu karnego).
- Wydawca lub kontrahent nie wypłaca Ci tantiem lub odmawia rzetelnej informacji o eksploatacji utworu. Po nowelizacji 2024 r. masz prawo do regularnych raportów (art. 47¹ ustawy o prawie autorskim) i ewentualnego podwyższenia wynagrodzenia (klauzula bestseller, art. 44).
W sprawach własności intelektualnej (IP) decyduje dokumentacja, terminowość i strategia procesowa dostosowana do wybranej drogi (cywilnej, polubownej, karnej).
W czym pomagamy w sprawach prawa autorskiego i własności intelektualnej
Kancelarię prowadzi adwokat Joanna Jakubowska-Zawada (wpis na listę adwokatów: RZE/Adw/581, Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie). Zakres naszej pomocy:
Dla twórców indywidualnych
- Wezwania do zaniechania (cease and desist) w sprawach o naruszenie praw autorskich (zdjęcia, teksty, grafiki, muzyka, video).
- Reprezentacja przed sądami w sprawach cywilnych (zaniechanie, odszkodowanie, zadośćuczynienie, zwrot korzyści) i karnych (plagiat, art. 115-119 ustawy o prawie autorskim).
- Zgłoszenia notice-and-action z art. 16 DSA wobec platform (YouTube, Meta, TikTok, Allegro, Amazon, OLX).
- Procedury o odzyskanie domeny: Sąd Polubowny ds. Domen Internetowych przy Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji (dla .pl) lub procedura UDRP w Światowej Organizacji Własności Intelektualnej, WIPO (dla .com, .org).
- Roszczenia za naruszenie wizerunku (art. 81 ustawy o prawie autorskim), w tym deepfake.
- Dochodzenie tantiem od organizacji zbiorowego zarządzania (ZAiKS, ZASP, ZPAV, STOART): roszczenie informacyjne, weryfikacja rozliczeń.
- Umowy licencyjne dla freelancerów: zabezpieczenie własnych praw, klauzule wynagrodzenia, prawo do informacji, klauzula bestseller.
Dla firm
- Audyt IP: przegląd umów z deweloperami, programistami i grafikami, wskazanie luk we własności kodu i treści, mapa zależności open source.
- Umowy o przeniesienie praw autorskich majątkowych (forma pisemna pod rygorem nieważności, art. 53 ustawy o prawie autorskim): programy komputerowe, projekty graficzne, treści marketingowe.
- Umowy licencyjne wyłączne i niewyłączne, SaaS, subskrypcje.
- Polityka open source: procedury zgodności (compliance), weryfikacja zależności (license scanning), eliminacja ryzyka kontaminacji GPL/AGPL.
- Doradztwo przy AI w firmie: czy treści generowane przez ChatGPT, Copilot lub MidJourney naruszają prawa osób trzecich. Do tego ochrona własnych treści przed treningiem AI (zastrzeżenie TDM, opt-out z art. 26³) i klauzule w umowach z dostawcami modeli.
- Rejestracja znaków towarowych w Urzędzie Patentowym RP (UPRP), Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) oraz w systemie madryckim WIPO.
- Monitoring znaków towarowych: sprzeciwy, postępowania o unieważnienie, sprawy o cybersquatting.
- Sprawy patentowe: zgłoszenia w UPRP, walidacje patentu europejskiego, umowy licencyjne na wynalazki.
- Compliance z DSM, DSA, AI Act: audyt obowiązków platformy lub dostawcy modelu, klauzule transparentności, oznaczanie treści AI (art. 50 AI Act).
- Compliance RODO przy wykorzystaniu wizerunku: formularze zgody, polityki, ocena skutków dla ochrony danych (DPIA).
- Postępowania o ujawnienie danych anonimowych naruszycieli (art. 80 ustawy o prawie autorskim), postępowania zabezpieczające.
- Sprawy karne: obrona w postępowaniach z art. 115-119 ustawy o prawie autorskim, zawiadomienia o przestępstwie.
Powiązane obszary prawa
Sprawy IP często łączą się z innymi obszarami:
- Prawo IT, programy komputerowe, AI Act, B2B vs umowa o pracę.
- Ochrona dóbr osobistych, wizerunek, deepfake, art. 23-24 Kodeksu cywilnego.
- Audyt prawny i compliance, DSA, DSM, AI Act, RODO.
- Obsługa prawna firm, umowy IP w portfolio firmy.
- Prawo konkurencji, tajemnica przedsiębiorstwa, nieuczciwa konkurencja.
Prowadzimy sprawy z prawa autorskiego i własności intelektualnej w Rzeszowie i okolicach oraz zdalnie w całej Polsce. Występujemy też przed wyspecjalizowanymi wydziałami własności intelektualnej w sądach okręgowych w Gdańsku, Katowicach, Lublinie, Poznaniu i Warszawie.
Jak wygląda współpraca krok po kroku
-
Konsultacja i ocena sytuacji
Otrzymujemy od Ciebie informacje: rodzaj sprawy (naruszenie czy obrona), opis faktów, dotychczasową korespondencję i dokumenty (umowy, zrzuty ekranu). Wstępnie oceniamy podstawy prawne, szanse procesowe i widełki odszkodowania.
-
Zabezpieczenie dowodów i strategia
Dla powoda: zabezpieczamy dowody (web archive, screenshot z poświadczeniem notarialnym, nagranie ekranu). Liczymy też stosowne wynagrodzenie i jego dwukrotność (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o prawie autorskim). Dla pozwanego: analizujemy linie obrony (dozwolony użytek, prawo cytatu, brak twórczego charakteru, nadużycie prawa). Wybieramy ścieżkę: cywilną, polubowną (mediacja, sądy polubowne) lub karną (zawiadomienie z art. 115).
-
Wezwanie, mediacja lub pozew
Zwykle pierwszy krok to wezwanie do zaniechania. Wskazujemy w nim, co zostało naruszone, jakie przepisy, czego żądamy i w jakim terminie. Część spraw kończy się ugodą już po wezwaniu. Przy braku reakcji składamy pozew do właściwego sądu (sprawy własności intelektualnej rozpoznają sądy okręgowe, w wyspecjalizowanych wydziałach własności intelektualnej).
-
Reprezentacja procesowa i egzekucja wyroku
Reprezentujemy klienta na rozprawach, składamy roszczenie informacyjne (art. 80), ewentualne wnioski o zabezpieczenie roszczeń, kontrolujemy biegłych. Po prawomocnym wyroku prowadzimy egzekucję: zaniechanie naruszenia, zniszczenie nielegalnych egzemplarzy, zapłata odszkodowania i zadośćuczynienia, ogłoszenie w prasie.
Twoja sprawa wymaga konsultacji? Napisz adwokat@jakubowskazawada.com lub zadzwoń +48 17 888 60 09.
Pełny przewodnik prawny: prawo autorskie i własność intelektualna
Czym jest prawo autorskie
Definicję utworu zawiera art. 1 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 2025 poz. 24 t.j.). Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).
Trzy łączne przesłanki uznania za utwór:
- Twórczy charakter: rezultat aktywności człowieka, nie kopia ani zwykła odtwórcza praca techniczna.
- Indywidualność: piętno osobowości twórcy, oryginalność (nie powtarzalność).
- Ustalenie w jakiejkolwiek postaci: zapis, nagranie, zapamiętanie przez świadka. Nie wymaga utrwalenia trwałego.
Nie trzeba niczego rejestrować ani zgłaszać. Ochrona powstaje z mocy prawa (ex lege) z chwilą ustalenia utworu (art. 1 ust. 3). Czas ochrony praw majątkowych: 70 lat po śmierci twórcy (art. 36). Po wygaśnięciu utwór wchodzi do domeny publicznej (public domain).
Prawa autorskie osobiste i majątkowe
Prawa autorskie osobiste (art. 16) są niezbywalne, niedziedziczne i nie wygasają w czasie. Wyjątek: po śmierci twórcy mogą je wykonywać jego najbliżsi (art. 78 ust. 2-4). Obejmują autorstwo utworu, integralność utworu, decydowanie o pierwszym udostępnieniu, nadzór nad sposobem korzystania z utworu. Twórca nie może zrzec się tych praw. Zapis w umowie o „zrzeczeniu się” jest bezskuteczny.
Prawa autorskie majątkowe (art. 17-22) to wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia. Najważniejsza zasada (art. 41 ust. 2): umowa o przeniesienie praw lub licencja obejmuje tylko pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Wpisanie ogólnikowo „wszystkie pola eksploatacji” jest nieskuteczne.
Formy rozporządzania:
- Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych: definitywne, nieodwołalne (art. 41 ust. 1), forma pisemna pod rygorem nieważności (art. 53).
- Licencja wyłączna (art. 67 ust. 2): uprawnia tylko jedną osobę. Jeżeli umowa tak przewiduje, nawet sam twórca nie może wówczas korzystać z utworu. Wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 67 ust. 5).
- Licencja niewyłączna: twórca może udzielić tej samej licencji wielu osobom, dowolna forma (możliwa elektronicznie, dorozumiana).
Własność intelektualna jako szerszy reżim
Pojęcie „własność intelektualna” jest szersze niż prawo autorskie. W polskim prawie obejmuje cztery główne systemy ochrony:
- Prawo autorskie i prawa pokrewne: chroni utwory bez rejestracji, automatycznie.
- Prawo własności przemysłowej (Ustawa z 30 czerwca 2000 r., Dz.U. 2023 poz. 1170 t.j.): ochrona wymaga rejestracji. Obejmuje patenty (20 lat), wzory użytkowe (10 lat), wzory przemysłowe (do 25 lat) i znaki towarowe (10 lat z nieograniczonym przedłużaniem). Chroni też oznaczenia geograficzne i topografie układów scalonych.
- Tajemnica przedsiębiorstwa (art. 11 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji): chroni informacje o wartości gospodarczej. Warunek: przedsiębiorca podjął kroki, aby zachować ich poufność.
- Bazy danych (Ustawa z 27 lipca 2001 r., Dz.U. 2024 poz. 1769 t.j.): prawo sui generis, czyli odrębne prawo producenta bazy danych. Ochrona trwa 15 lat od sporządzenia bazy. Każda istotna inwestycja w aktualizację bazy uruchamia nowy okres 15 lat.
Patent europejski o jednolitym skutku (Unitary Patent) działa od 1 czerwca 2023 r. i od 1 września 2024 r. obejmuje 18 państw członkowskich UE. Polska nie przystąpiła do tego systemu, bo nie ratyfikowała Porozumienia o Jednolitym Sądzie Patentowym. Polscy uprawnieni z patentu europejskiego muszą wciąż walidować patent w UPRP (tłumaczenie i opłaty w ciągu 3 miesięcy od publikacji).
AI a prawo autorskie
Czy treści wygenerowane przez AI są chronione prawem autorskim?
W polskim prawie nie ma osobnych przepisów w tej sprawie. Ugruntowane stanowisko doktryny (nauki prawa): utwór wymaga ludzkiego twórcy. Treść w pełni wygenerowana przez model AI, bez znaczącego ludzkiego wkładu twórczego, nie jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego. Nie podlega ochronie i znajduje się w domenie publicznej. Otwarte pozostaje pytanie, jaki poziom ludzkiego wkładu wystarczy. Sam prompt prawdopodobnie nie. Iteracyjna praca z AI, krytyczny dobór, modyfikacje i kompozycja wielu wyników – bardziej prawdopodobnie tak.
Czy trening modeli AI narusza prawa autorskie?
Wyjątek TDM (eksploracja tekstów i danych, Text and Data Mining) wprowadziła ustawa z 26 lipca 2024 r. w art. 26² i 26³ ustawy o prawie autorskim:
- Art. 26² (TDM dla badań): uczelnie, instytuty badawcze i instytucje dziedzictwa kulturowego mogą zwielokrotniać utwory do badań naukowych. Uprawniony nie może tego zastrzec (wyjątek obligatoryjny).
- Art. 26³ (TDM ogólny): każdy podmiot (w tym komercyjny) może prowadzić TDM utworów, do których ma legalny dostęp. Uprawniony może to jednak wyłączyć przez zastrzeżenie („opt-out”). Dla treści online zastrzeżenie musi mieć format umożliwiający odczyt maszynowy (np. plik robots.txt, znaczniki TDMRep).
Wyrok GEMA vs OpenAI (Landgericht München I, 11 listopada 2025 r.): Sąd rozstrzygnął, że „zapamiętanie” chronionych tekstów piosenek w parametrach modelu (memorization) i ich późniejsze odtwarzanie w odpowiedziach modelu narusza prawo autorskie. Sąd dodatkowo stwierdził, że OpenAI nie jest organizacją badawczą i nie może powołać się na art. 3 dyrektywy DSM. To wyrok pierwszej instancji; w dniu ogłoszenia nie był prawomocny.
Sprawa C-250/25 Like Company vs Google Ireland (Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w toku): pierwsze pytanie prejudycjalne do Trybunału, które wprost dotyczy generatywnej AI i prawa autorskiego. Rzecznik generalny przedstawił opinię 3 listopada 2026 r.; wyrok zapadnie w późniejszym terminie.
AI Act (rozporządzenie 2024/1689), art. 53 ust. 1 lit. c i d: dostawcy modeli AI ogólnego przeznaczenia (GPAI) muszą wdrożyć politykę zgodności z prawem autorskim UE. Muszą też publicznie udostępnić wystarczająco szczegółowe podsumowanie danych treningowych według wzoru Urzędu ds. AI (AI Office). Komisja Europejska opublikowała ten wzór 24 lipca 2025 r. Pełne stosowanie obowiązków dla GPAI od 2 sierpnia 2025 r.
Programy komputerowe (styk z prawem IT)
Szczególne zasady zawiera art. 74-77² ustawy o prawie autorskim: programy są chronione „jak utwory literackie”.
Domyślna zasada zależy od podstawy zatrudnienia.
Umowa o pracę (art. 74 ust. 3): prawa majątkowe przechodzą na pracodawcę z chwilą stworzenia kodu. Nie z chwilą „przyjęcia”, jak w art. 12 dla zwykłych utworów. Bez wymogu formy pisemnej.
Umowa B2B (kontrakt z samozatrudnionym programistą): prawa pozostają u programisty, dopóki umowa nie przewiduje wyraźnego przeniesienia. Sama zapłata faktury nie przenosi praw. Wymóg formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53).
Umowa zlecenia / umowa o dzieło: jak B2B, prawa nie przechodzą automatycznie. Wymagana wyraźna klauzula i forma pisemna.
To jeden z najczęściej popełnianych błędów w software house'ach i startupach. Spółka, która nie ma umownego przeniesienia praw od kontraktora B2B, jest tylko „użytkownikiem z grzeczności”. Nie może swobodnie sprzedać, sublicencjonować ani zmodyfikować kodu bez ryzyka roszczeń programisty.
Open source i kontaminacja licencji
- Permisywne (MIT, BSD, Apache 2.0): minimalne wymagania, można używać w produktach komercyjnych. Jedyny obowiązek: zachować notę copyright i tekst licencji.
- Copyleft (GPL, AGPL, w łagodniejszej wersji LGPL): utwór zależny musi być udostępniony na tej samej licencji. Ryzyko „tainting” (zakażenia): użycie kodu GPL w komercyjnym produkcie może wymusić udostępnienie całego kodu źródłowego firmy.
- AGPL: ważna zwłaszcza dla SaaS. Wymaga udostępnienia kodu źródłowego także wtedy, gdy użytkownik komunikuje się z programem przez sieć.
Wizerunek i prawo do wizerunku
Art. 81 ustawy o prawie autorskim: rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby przedstawionej. Wyjątki: wynagrodzenie za pozowanie, osoba publiczna w związku z funkcją publiczną, wizerunek jako szczegół całości (zgromadzenie, krajobraz, impreza).
Deepfake i obrazy generowane przez AI: materialne lub syntetyczne odwzorowanie cech osoby, które pozwala ją rozpoznać (likeness), jest wizerunkiem w rozumieniu art. 81. Roszczenia są kumulatywne, można je łączyć:
- Z art. 81 ustawy o prawie autorskim: żądanie zaniechania, usunięcia.
- Z art. 23-24 Kodeksu cywilnego (ochrona dóbr osobistych): żądanie zaniechania, usunięcia skutków, przeprosin, zadośćuczynienia pieniężnego (art. 448 Kodeksu cywilnego).
- Z RODO: wizerunek to dane osobowe, przetwarzanie bez podstawy prawnej narusza zasady przetwarzania.
- Z prawa karnego: art. 190a § 2 (kradzież tożsamości), art. 191a (rozpowszechnianie bez zgody wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej), art. 212-216 (zniesławienie), art. 286 § 1 (oszustwo, np. deepfake „prezesa firmy” do wyłudzenia przelewu).
Zakaz stosowany od 2 grudnia 2026 r.: rozporządzenie (UE) 2026/1744 dodało do AI Act nową zakazaną praktykę (art. 5 ust. 1 lit. ba). W granicach określonych w art. 5 ust. 1a i 1b nie wolno wprowadzać do obrotu, oddawać do użytku ani wykorzystywać systemu AI, który bez wyraźnej zgody możliwej do zidentyfikowania osoby generuje realistyczne obrazy, nagrania lub podobne materiały przedstawiające jej intymne części ciała albo ją samą podczas czynności o charakterze jednoznacznie seksualnym, lub takimi materiałami manipuluje.
DSA i naruszenia w internecie
Rozporządzenie 2022/2065 (akt o usługach cyfrowych, Digital Services Act, DSA) jest stosowane od 17 lutego 2024 r. do wszystkich platform.
- Art. 16 DSA (notice-and-action): platformy hostingowe muszą udostępnić łatwo dostępny, elektroniczny mechanizm zgłaszania nielegalnych treści (w tym naruszeń praw autorskich). Zgłoszenie powinno zawierać dokładne uzasadnienie nielegalności, dokładną lokalizację treści (URL), dane zgłaszającego. Platforma musi rozpatrzyć zgłoszenie bez zbędnej zwłoki.
- Art. 22 DSA (zaufane podmioty sygnalizujące, trusted flaggers): organizacje zbiorowego zarządzania i wyspecjalizowane podmioty antypirackie. Platformy rozpatrują ich zgłoszenia priorytetowo.
- Sankcje: do 6% globalnego rocznego obrotu platformy.
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej C-492/23 Russmedia (2 grudnia 2025 r., Wielka Izba): operator portalu ogłoszeniowego jest administratorem danych osobowych w rozumieniu RODO. Ma obowiązek wdrożyć środki techniczne, które zapobiegną publikacji ogłoszeń z danymi szczególnej kategorii oraz ich nieuprawnionemu kopiowaniu. Nie może polegać na statusie „hosting provider” w sytuacji wysokiego prawdopodobieństwa naruszenia. Wyrok ma pośrednie znaczenie dla zwalczania deepfake'ów i nieautoryzowanego wykorzystania wizerunku.
Roszczenia za naruszenie praw autorskich
Roszczenia niemajątkowe (art. 78)
Twórca może żądać: zaniechania naruszenia, usunięcia skutków, złożenia publicznego oświadczenia (przeprosiny), zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub wpłaty na cel społeczny.
Roszczenia majątkowe (art. 79)
Uprawniony z autorskich praw majątkowych może żądać:
- Zaniechania naruszenia.
- Usunięcia skutków (np. zniszczenie nielegalnych egzemplarzy).
- Naprawienia szkody na zasadach ogólnych (Kodeks cywilny) albo przez zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b).
- Wydania uzyskanych korzyści.
- Ogłoszenia w prasie o treści wyroku lub przeproszenia.
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 stycznia 2017 r., C-367/15 (Stowarzyszenie „Oławska Telewizja Kablowa”): dwukrotność wynagrodzenia jako odszkodowanie ryczałtowe jest dopuszczalna w świetle dyrektywy 2004/48. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 listopada 2019 r., P 14/19: obecne brzmienie przepisu (dwukrotność) jest zgodne z art. 64 Konstytucji. Wyrok Sądu Najwyższego z 20 lipca 2020 r., V CSK 108/18: sąd ustala odszkodowanie w oparciu o stosowne wynagrodzenie; w tej sprawie było nim wynagrodzenie płacone przez innych operatorów sieci kablowych na podstawie umów o reemisję.
Roszczenie informacyjne (art. 80)
Uprawniony może żądać od osoby naruszającej prawa lub od pośredników informacji niezbędnych do dochodzenia roszczeń (kto naruszył, jaki był rozmiar, kto dystrybuował). To roszczenie jest zabezpieczone procesowo.
Odpowiedzialność karna (art. 115-119)
- Art. 115: przywłaszczenie autorstwa (plagiat), do 3 lat pozbawienia wolności.
- Art. 116: bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu, do 2 lat pozbawienia wolności. W celu zysku do 3 lat, a gdy sprawca uczynił sobie z tego stałe źródło dochodu – od 6 miesięcy do 5 lat.
- Art. 118: paserstwo nielegalnych nośników w celu zysku, od 3 miesięcy do 5 lat.
Sankcje finansowe – co realnie zasądzają sądy
Zasady i przykłady z orzecznictwa:
- Pojedyncze zdjęcie bez zgody, bez oznaczenia autorstwa: odszkodowanie można liczyć jako dwukrotność stosownego wynagrodzenia za zgodę na korzystanie ze zdjęcia (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o prawie autorskim).
- Zadośćuczynienie za naruszenie praw osobistych: sąd może je przyznać, gdy naruszenie było zawinione; wysokość zależy od okoliczności sprawy (art. 78 ust. 1 ustawy o prawie autorskim).
- Naruszenie praw do oprogramowania: kwoty zależą od wartości licencji rynkowej.
- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 20 grudnia 2021 r., I AGa 163/21 (portret poety pobrany z internetu i użyty na plakacie bez podania autora): 6 200 PLN odszkodowania + 5 000 PLN zadośćuczynienia.
- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 14 maja 2025 r., I AGa 183/23 (12-letnie wykorzystanie zdjęcia w serwisie prasowym): 9 600 PLN odszkodowania + 13 600 PLN zadośćuczynienia.
Sankcje AI Act: naruszenie zakazów, do 35 mln EUR lub 7% globalnego obrotu. Sankcje DSA: do 6% globalnego rocznego obrotu platformy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy muszę rejestrować moje utwory w jakimś urzędzie?
Nie. Ochrona prawem autorskim powstaje automatycznie z chwilą ustalenia utworu i nie zależy od żadnych formalności (art. 1 ust. 3 i 4 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Warto jednak umieć wykazać, kiedy utwór powstał – pomaga w tym na przykład depozyt u notariusza. Rejestracji w urzędzie wymagają natomiast, co do zasady, prawa własności przemysłowej: znaki towarowe, patenty, wzory użytkowe i przemysłowe. Rejestry prowadzą – zależnie od rodzaju prawa i zasięgu ochrony – między innymi Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) i Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO).
Ktoś używa moich zdjęć w internecie bez zgody. Co robić?
Po pierwsze zabezpiecz dowody: web archive (archive.org), zrzut ekranu z poświadczeniem notarialnym, nagranie ekranu, korespondencja. Następnie wyślij wezwanie do zaniechania. Wskaż w nim przedmiot naruszenia (adres URL, daty, fragmenty), naruszone przepisy, swoje żądania i termin na reakcję (zwykle 7–14 dni). Część spraw kończy się ugodą już po wezwaniu. Przy braku reakcji rozważ pozew albo zgłoszenie do platformy na podstawie art. 16 aktu o usługach cyfrowych (DSA).
Pracownik napisał kod, czyje to prawo?
Prawa majątkowe do programu komputerowego, który pracownik stworzył w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, przysługują pracodawcy, o ile umowa nie stanowi inaczej (art. 74 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Osobna umowa o przeniesienie praw nie jest do tego potrzebna. Inne utwory pracownicze (na przykład dokumentację, projekty graficzne) pracodawca nabywa z chwilą ich przyjęcia – w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron, jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej (art. 12 ust. 1).
Współpracujemy z programistą na umowie B2B. Czy kod jest naszą własnością?
Nie automatycznie. Potrzebna jest wyraźna klauzula przeniesienia autorskich praw majątkowych, a umowa o ich przeniesienie wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Bez tego firma jest tylko „użytkownikiem z grzeczności”: gdy umowa nie mówi wyraźnie o przeniesieniu prawa, uważa się, że programista udzielił licencji (art. 65). Firma może wtedy korzystać z kodu, ale nie może nim swobodnie rozporządzać – sprzedać go, udzielić dalszej licencji (art. 67 ust. 3) ani zmodyfikować bez ryzyka roszczeń programisty.
Open source w naszym produkcie, czy to bezpieczne?
Zależy od licencji. Licencje permisywne (MIT, BSD, Apache 2.0) pozwalają używać kodu w produktach komercyjnych; trzeba przede wszystkim zachować notę o prawach autorskich i tekst licencji. Licencje copyleft (GPL, AGPL) niosą ryzyko „zakażenia” kodu (tainting): cały produkt może wymagać udostępnienia kodu na tej samej licencji. Potrzebne są audyt zależności i firmowe zasady korzystania z open source.
AI generuje nasze logo, kod, treść, kto jest autorem?
Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie ma osobnych przepisów o treściach generowanych przez AI. Utworem jest przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze (art. 1 ust. 1), a prawo autorskie przysługuje twórcy (art. 8 ust. 1). Przyjmuje się, że twórcą może być tylko człowiek. Treść w pełni wygenerowana przez AI, bez znaczącego twórczego wkładu człowieka, co do zasady nie jest utworem i nie podlega ochronie prawa autorskiego. Ustawa nie określa, jaki wkład człowieka wystarczy. Co możesz zrobić: zadbaj o własny wkład twórczy (praca etapami, dobór, modyfikacja i kompozycja wyników), dokumentuj proces twórczy i zapewnij udział człowieka przy istotnych treściach. Osobna sprawa to oznaczanie treści wygenerowanych przez AI: unijny akt o sztucznej inteligencji (AI Act, art. 50) nakłada takie obowiązki na dostawców systemów AI, a w niektórych przypadkach także na podmioty, które te systemy stosują.
Jak chronić markę, nazwę firmy?
Zarejestruj znak towarowy – w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej (ochrona w Polsce) albo w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO; ochrona w całej Unii Europejskiej).
- Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej: orientacyjnie 6–8 miesięcy. Opłata od zgłoszenia elektronicznego w jednej klasie towarowej to 400 zł, za każdą następną klasę 120 zł. Po decyzji o udzieleniu ochrony trzeba wnieść opłatę za 10-letni okres ochrony – 400 zł za każdą klasę – i 90 zł za publikację. Sprzeciw wobec zgłoszenia można wnieść w ciągu 3 miesięcy od ogłoszenia o zgłoszeniu.
- Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (znak unijny): orientacyjnie 4–6 miesięcy. Opłata podstawowa za zgłoszenie elektroniczne to 850 EUR (jedna klasa). Znak unijny ma jednolity charakter – wywołuje ten sam skutek w całej Unii Europejskiej.
- Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO), system madrycki: rejestracja międzynarodowa wymaga wcześniejszego zgłoszenia albo rejestracji znaku w urzędzie krajowym lub unijnym.
Ochrona trwa 10 lat od daty zgłoszenia i można ją przedłużać na kolejne 10-letnie okresy, za opłatą.
Konkurencja zarejestrowała domenę identyczną z naszym znakiem. Jakie mamy opcje?
Dla domen .pl: spór może rozpoznać sąd polubowny – na przykład Sąd Polubowny ds. Domen Internetowych przy Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji – albo sąd powszechny. Prawomocne orzeczenie, które stwierdza naruszenie Twoich praw przez rejestrację i używanie domeny, jest dla rejestru domeny .pl podstawą do wypowiedzenia umowy dotychczasowemu abonentowi i zarejestrowania domeny na Twoją rzecz. Dla domen .com i .org: procedura UDRP (jednolite zasady rozstrzygania sporów o nazwy domen), prowadzona między innymi przez Centrum Arbitrażu i Mediacji Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO). Cybersquatting – rejestracja domeny z cudzym znakiem towarowym po to, by ją odsprzedać właścicielowi znaku albo zakłócić działalność konkurenta – może w tej procedurze świadczyć o rejestracji i używaniu domeny w złej wierze.
Dostałem wezwanie za użycie zdjęcia z Google. Co teraz?
Nie ignoruj wezwania. Sprawdź, czy zdjęcie jest faktycznie chronione i czy żądanie jest uzasadnione co do wysokości. Możliwe linie obrony: dozwolony użytek (art. 23–35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych), w tym prawo cytatu (art. 29), brak twórczego charakteru zdjęcia, a w wyjątkowych wypadkach nadużycie prawa (art. 5 Kodeksu cywilnego) – gdy żądanie wyraźnie i znacząco przekracza rzeczywistą szkodę. Rozważ negocjacje i ugodę przed pozwem.
Czy mogę cytować inny artykuł, jaki jest limit?
Tak, w granicach prawa cytatu – art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Twój tekst musi stanowić samoistną całość, a cytat musi być uzasadniony swoim celem – takim jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa czy nauczanie – albo prawami gatunku twórczości. Wolno przytaczać urywki rozpowszechnionych utworów, a w całości – rozpowszechnione utwory plastyczne, fotograficzne i drobne. Parodię, pastisz i karykaturę dopuszcza osobny przepis (art. 29¹). Ustawa nie podaje limitu długości cytatu – ocena zależy od okoliczności. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że cytat ma pełnić rolę podrzędną i pozostawać w takiej proporcji do własnej twórczości, aby nie było wątpliwości, że powstało własne dzieło (wyrok z 23 listopada 2004 r., I CK 232/04). Trzeba podać imię i nazwisko twórcy oraz źródło (art. 34).
Stworzyliśmy bazę klientów z ogromnym nakładem pracy. Czy to chronione?
Może być chroniona – odrębnym prawem producenta bazy danych (tak zwane prawo sui generis; ustawa z 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych, Dz.U. 2024 poz. 1769 t.j.). Baza nie musi mieć twórczego charakteru. Warunek: jej sporządzenie, weryfikacja lub prezentacja zawartości wymagały istotnego nakładu inwestycyjnego (art. 2 ust. 1 pkt 1). Producent ma wyłączne prawo pobierania danych i wtórnego ich wykorzystania w całości lub w istotnej części (art. 6 ust. 1). Ochrona trwa 15 lat następujących po roku, w którym bazę sporządzono (art. 10 ust. 1). Istotna zmiana zawartości bazy, która wymaga nowego istotnego nakładu, uruchamia odrębny okres ochrony (art. 10 ust. 3).
Czy mogę odzyskać prawa, jeśli wydawca nie wydaje mojej książki?
Tak – jeżeli wydawca, który nabył prawa albo ma licencję wyłączną, zobowiązał się rozpowszechnić utwór i nie przystąpił do tego w uzgodnionym terminie. Możesz mu wtedy wyznaczyć dodatkowy termin, nie krótszy niż sześć miesięcy, a po jego bezskutecznym upływie odstąpić od umowy lub ją wypowiedzieć (art. 57 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Niezależnie od terminu z umowy możesz to zrobić także wtedy, gdy wydawca nie przystąpi do rozpowszechniania w ciągu pięciu lat od przeniesienia praw lub udzielenia licencji wyłącznej – również po wyznaczeniu dodatkowego terminu (art. 57 ust. 2). Wyjątek: gdy brak wydania wynika z okoliczności w przeważającej mierze zależnych od Ciebie (art. 57 ust. 5). Jeżeli książka ukazała się w nieodpowiedniej formie albo ze zmianami, którym możesz się słusznie sprzeciwić, możesz odstąpić od umowy lub ją wypowiedzieć po bezskutecznym wezwaniu do zaniechania naruszenia (art. 58). Od 20 września 2024 r. ustawa daje Ci też, co do zasady, prawo do regularnej informacji o przychodach z korzystania z utworu, nie rzadziej niż raz w roku (art. 47¹). A gdy Twoje wynagrodzenie jest niewspółmiernie niskie w stosunku do korzyści wydawcy, możesz żądać od sądu jego podwyższenia (klauzula bestseller, art. 44).
